Türkiye'de yetişkinler arasında diyabet yaygınlığı, son on beş yıllık veriler ışığında alarm verici bir boyuta ulaştı. Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Deniz Gökalp tarafından paylaşılan güncel veriler, hastalığın toplum genelindeki görülme oranının yüzde 14 seviyelerinden yüzde 20 seviyelerine tırmandığını ortaya koyuyor. Pankreasın insülin üretimindeki aksaklıklar veya vücudun insüline yanıt verememesiyle tetiklenen bu sistemik hastalık, yalnızca şeker yüksekliği olarak değil, kalp, böbrek ve sinir sistemi üzerinde kalıcı hasarlar bırakan çok yönlü bir sağlık krizi olarak değerlendiriliyor.
Gizli Seyreden Hastalıkta Farkındalık Eksikliği
Dünya genelinde yaklaşık 600 milyon insanın mücadele ettiği diyabet, Türkiye’de 10 milyon yetişkini doğrudan etkiliyor. En büyük halk sağlığı risklerinden birini ise hastalığın sinsi ilerleyişi oluşturuyor. Prof. Dr. Gökalp, verilerin en endişe verici kısmının her üç diyabet hastasından birinin henüz tanı almamış olması, yani kendi hastalığından habersiz bir şekilde yaşamını sürdürmesi olduğunu vurguluyor. Tanı konulmayan bu süreç, hastalığın vücuttaki tahribatının kontrolsüz şekilde sürmesine zemin hazırlıyor.
Diyabetin klinik mekanizması, Tip 1 ve Tip 2 olarak iki temel eksende inceleniyor. Bağışıklık sisteminin pankreas hücrelerini hedef almasıyla gelişen Tip 1 diyabetin aksine, Tip 2 diyabet daha çok obezite, sağlıksız beslenme ve hareketsiz yaşam tarzı ile doğrudan ilişkili. Özellikle karın bölgesindeki yağlanma, genetik yatkınlık ve ilerleyen yaş faktörleri, insülin direncinin tetiklenmesinde kilit rol oynuyor. Mevcut istatistikler, önlenebilir bir hastalık olan Tip 2 diyabetin, toplumdaki yaşam tarzı değişimleriyle paralel olarak yükseldiğini doğruluyor.
Küresel Değişim ve Sosyoekonomik Etki Alanı
Diyabetin tarihsel seyri, modern dünyada önemli bir dönüşüm geçirdi. Geçmiş yıllarda daha çok yüksek gelirli ve gelişmiş ülkelerin bir sağlık sorunu olarak kabul edilen diyabet, günümüzde artık düşük ve orta gelirli ülkelerde yoğunlaşıyor. Küresel çapta her 6 saniyede bir kişinin hayatını kaybetmesine yol açan bu durum, sosyoekonomik sınıflar arasındaki sağlık eşitsizliğini de derinleştiriyor. Türkiye’nin de içinde bulunduğu bu süreçte, şehirleşme ve beslenme alışkanlıklarının değişimi, hastalığın hızla yayılmasına ivme kazandırıyor.
Tedavi protokollerinde de son dönemde radikal değişiklikler yaşanıyor. Klasik yaklaşımın ötesine geçilerek, hastanın sadece kan şekeri düzeyine değil, eşlik eden organ fonksiyonlarına da odaklanılıyor. Özellikle böbreklerden glukoz atılımını destekleyen SGLT2 inhibitörleri ve tokluk hissini düzenleyen GLP-1 analogları, hem kilo kontrolünde hem de kalp-damar korumasında yeni nesil tedavi seçenekleri olarak öne çıkıyor. Bireyselleştirilmiş tedavi stratejileri, hastanın kalp sağlığı ve böbrek fonksiyonları gibi kritik verileri üzerinden kurgulanıyor.
Erken Tanı ve Bireysel Sağlık Planlaması
Sağlık otoriteleri ve uzmanlar, risk grubundaki bireylerin rutin tarama süreçlerini aksatmadan devam ettirmeleri gerektiğini hatırlatıyor. Aile geçmişinde diyabet öyküsü olanlar, bel çevresi ölçümleri artış gösterenler ve uzun süreli hareketsiz bir iş düzenine sahip olanların, basit kan tahlilleriyle şeker seviyelerini düzenli kontrol ettirmeleri hayati önem taşıyor. Erken evrede yakalanan diyabetin, yaşam tarzı değişiklikleri ve modern ilaç destekleri ile yönetilebilir bir tabloya dönüştürülebildiği biliniyor.
Sağlık Bakanlığı’nın güncel verilerine göre, diyabetle ilgili farkındalık çalışmalarının artırılması ve toplumun fiziksel aktiviteye teşvik edilmesi süreci, önleyici tıp kapsamında yürütülen temel faaliyetler arasında yer alıyor. Hastanelerin endokrinoloji polikliniklerinde takip edilen hastaların tedavileri, 2024 yılı sağlık uygulama tebliğleri ve uluslararası kılavuzlar çerçevesinde kişiye özel olarak güncellenmeye devam ediyor.
